Âm nhạc thiếu nhi có tác đông như thế nào đến tuổi thơ bé

Ai ai trong chúng ta cũng đều lưu giữ lại những ký ức tuổi thơ thật sâu đậm, với những bài hát ru của mẹ, những giọng ca điệu hò dân dã của mỗi vùng miền, và nhất là những bản nhạc thiếu nhi vui vẻ, trong sáng… Chính những yếu tố đó góp phần hình thành nên nhân cách và những giá trị sống cho tâm hồn của mỗi người. Có thể nói âm nhạc – đặc biệt là nhạc thiếu nhi – có tầm ảnh hưởng quan trọng trong việc định hình nhân cách tâm lý và nhất là giáo dục đạo đức cho trẻ em, vì nó tác động mạnh mẽ tới tâm tư, tình cảm và cả tâm hồn của con người. Nhạc thiếu nhi là cách để gieo vào lòng trẻ thơ những hình ảnh sống động kỳ diệu, những ước mơ trong sáng và cao đẹp, vun đắp tình người, tình cảm gia đình và tình yêu thiên nhiên cho tâm hồn trẻ thơ. 

Từ thuở nằm nôi, những bài hát ru và các làn điệu dân ca quen thuộc đã đi vào tận giấc ngủ của từng trẻ thơ, với những giai điệu ngọt ngào, nhẹ nhàng, êm ái, chất chứa đầy tình thương yêu. Bài hát ru không chỉ giúp con say giấc mà còn là sợi dây gắn kết tình mẫu tử thiêng liêng giữa con và mẹ. Được nghe giọng hát ngọt ngào của mẹ, với cảm giác an toàn trong hơi ấm thân quen, trẻ thơ sẽ từ từ đi vào giấc ngủ ngon với nhiều giấc mơ đẹp. Dù trẻ thơ chưa hiểu gì nhưng âm hưởng của những bài hát ru vẫn gần gũi thân thiết với tuổi thơ, tạo nên khung cảnh thoải mái nhẹ nhàng, hình thành nhận thức nơi trẻ, giúp tâm hồn trẻ cảm nhận niềm bình an và hạnh phúc:

Con cò, cò bay lả, lả, bay la,

Bay từ từ cửa phủ, bay ra, ra cánh đồng.

Tình tính tang, là tang tính tình… (Bài Cò Lả – Dân ca Quan họ Bắc Ninh)

Hay lời ru Nam bộ: 

Ầu ơ… Ví dầu cầu ván đóng đinh. Cầu tre lắc lẻo gập gềnh khó đi.

Khó đi mẹ dắt con đi, con đi trường học mẹ đi trường đời…

Bằng những vần thơ nhẹ nhàng hoặc xuất phát từ kho tàng Ca dao Tục ngữ của dân tộc, lời ru ngày qua ngày cứ thầm dần vào tâm hồn trẻ, hình thành trong trẻ phong cách ngôn ngữ dân tộc, và làm nên nét bản sắc văn hóa riêng biệt. Nhiều câu hát ru thực chất là những bài học giáo dục đạo đức sâu sắc đối với trẻ, giúp trẻ lớn lên biết trọng nghĩa tình và biết mở lòng giúp đỡ người khác:

“À ơi! Công cha như núi Thái Sơn. Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

Một lòng thờ mẹ kính cha. Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”. (Công cha như núi Thái Sơn (Hát ru) – Dân ca). Hoặc câu: “Ầu ơ… Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”.

Đến tuổi đi nhà trẻ, các bài hát thiếu nhi dẫn các bé vào khung trời cổ tích với những hình ảnh sinh động về thiên nhiên, hoa lá, các con vật… Những dòng nhạc vui tươi bình dị hình thành nên nhân cách sống của trẻ cùng với tình yêu gia đình, là sự gắn kết với những tình cảm thiêng liêng nhất của con người :

“… Riêng mặt trời chỉ có một mà thôi. Và mẹ em chỉ có một trên đời…”

(Chỉ có một trên đời – Trương Quang Lục)

Nhiều bài hát thiếu nhi còn giúp chắp cánh ước mơ cho trẻ thơ, giúp các em có những mong muốn cao đẹp, bồi đắp nơi các em tình yêu quê hương đất nước, yêu ông bà, cha mẹ, thương mến thầy cô, mái trường và bạn bè, hướng các em tới những tình cảm trong sáng, cao cả và lành mạnh… Đó sẽ là động lực giúp cho các em có được đời sống tinh thần phong phú và lý tưởng sống tốt đẹp sau này.

Bố là tàu lửa, bố là xe hơi. Bố là con ngựa em cưỡi, em chơi.

Bố là thuyền nan cho em vượt sóng. Bố là sông rộng cho thuyền em bơi. 

Bố, bố là bờ đê cho em nằm ngủ. Bố, bố là phi thuyền cho em bay vào không gian.

(Bố là tất cả – Thập Nhất)

Cũng có những ca khúc thiếu nhi rất vui tươi, dí dỏm, ngộ nghĩnh, với những ca từ gợi hình và giai điệu nhóng nhảy, ví dụ như “Bà còng đi chợ trời mưa, cái Tôm cái Tép đi đưa bà còng…” (Bà Còng đi chợ – Phạm Tuyên).

 Hoặc “Ba bà đi bán lợn con bán đi chẳng được lon ton chạy về… (Ba bà đi bán lợn con – Lê Cao Phan)

 Hay bài dân ca Bắc kim thang :

“Bắc kim thang cà lang bí rợ. Cột qua kèo là kèo qua cột. Chú bán dầu qua cầu mà té. Chú bán ếch ở lại làm chi. Con le le đánh trống thổi kèn. Con bìm bịp thổi tò tí te tò te”... Những bài này được rất nhiều em nhỏ yêu thích vì nó gợi lên trong các em những hình ảnh bình dị, gần gũi, và khơi gợi những niềm vui đơn sơ. Điều đó sẽ góp phần hình thành một nhân cách tốt với tư duy tích cực, sáng tạo, cũng như trí tưởng tượng phong phú và khả năng hài hước nơi trẻ em.

Trong các dịp Lễ hội dân tộc khác nhau, nhạc thiếu nhi Việt Nam cũng chuyển tải đến trẻ thơ những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, luôn trân trọng những giá trị đạo đức “Tiên học Lễ - Hậu học Văn” của con người Việt Nam qua bao thế hệ. Có những bài giúp dạy cho trẻ lòng biết ơn đối với cha mẹ thầy cô, như bài Bông hoa mừng cô – Tác giả: Trần Thị Duyên;  “Mồng tám tháng ba, em ra thăm vườn,  chọn một bông hoa xinh tươi tặng cô giáo…”. Có những bài giúp các em không theo những giá trị xấu, không đòi hỏi cho mình, không sống ích kỷ, mà biết chia sẻ cho người khác, biết nghĩ đến công khó của cha mẹ, như bài Bé chúc Tết – Vũ Hoàng: “Bánh chưng xanh bên dưa hấu đỏ. Cành mai vàng bên cạnh đào tươi. Tết năm nay bé thêm một tuổi. Chúc ông bà sức khỏe vui tuổi già. Chúc ba mẹ sức khoẻ nhiều nhiều. Chúc anh chị thương bé nhiều nhiều. Nhưng bé lớn rồi bé không thích lì-xì…”